«Ακούω και ξεχνώ, βλέπω και θυμάμαι, κάνω και καταλαβαίνω»
Το κινέζικο γνωμικό του 5ου π.X. αιώνα, που αποδίδεται στον Κομφούκιο, περικλείει τον ορισμό της βιωματικής ή εμπειρικής μάθησης, της μάθησης που επιτυγχάνεται αβίαστα, μέσω της εμπειρίας και της ενεργοποίησης των αισθήσεων, μέσω της εξερεύνησης, της δοκιμής και του πειραματισμού. Της μάθησης που αποτελεί μια ενεργητική, δυναμική και δημιουργική διαδικασία ανακάλυψης της γνώσης, εστιάζοντας στην ανάδυση του πηγαίου ενδιαφέροντος και όχι στο «σωστό» ή «λάθος» αποτέλεσμα.
Η εκπαιδευτικός Σοφία Ρωκ-Μελά, που πολύ πρόσφατα και πρόωρα έφυγε απ’ τη ζωή, αφιερώθηκε ολόψυχα στη διάδοση της βιωματικής μάθησης και της διαθεματικής προσέγγισης της γνώσης, αλλάζοντας το τοπίο της εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ελλάδα και εμπνέοντας, μέσω της προσφοράς και του έργου της, χιλιάδες εκπαιδευτικούς, παιδιά και γονείς. Στο Ελληνικό Παιδικό Μουσείο, που εκείνη ίδρυσε, είχα την τύχη και την τιμή, από το 1992, να αποτελέσω, αρχικά, μαθήτρια και στη συνέχεια συνεργάτιδά της, σχεδιάζοντας και υλοποιώντας βιωματικά εκπαιδευτικά προγράμματα για οικογένειες, σχολικές ομάδες και παιδιά κάθε ηλικίας.
Το 2011, πρωτάκουσα την ιστορία της δημιουργίας του Αισθητικού Δάσους του Υμηττού, από τον Δασοτεχνικό υπεύθυνο, Δρ Νίκο Πάγκα. Εμπνεόμενη από αυτό το εξαιρετικό παράδειγμα αγάπης και θέλησης, πρότεινα άμεσα τη συνεργασία μου, για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση βιωματικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, με στόχο την ανάπτυξη της φιλοπεριβαλλοντικής συνείδησης σε παιδιά και ενηλίκους, καθώς και τη διάδοση του σπουδαίου έργου της Φιλοδασικής.
Η Διοίκηση της Φιλοδασικής, αγκάλιασε την πρόταση με ενθουσιασμό, μιας και σύμφωνα με το καταστατικό του σωματείου, «η ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και επιμόρφωση του κοινού και ειδικότερα της νεολαίας σε τομείς της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης», αναφέρεται ως ένας από τους τρόπους επίτευξης των σκοπών του σωματείου, για την προστασία και διάσωση του φυσικού περιβάλλοντος.
Ξεκίνησε έτσι μια συνεργασία, που μετρά πλέον, 14 χρόνια ζωής! Στα εκπαιδευτικά προγράμματα της Φιλοδασικής που υλοποιούνται για σχολικές ομάδες παιδιών από 4 έως 15 ετών, η βιωματική μάθηση γίνεται πράξη και η περιβαλλοντική εκπαίδευση, ενεργός διαδικασία. Σε κάθε εκπαιδευτικό πρόγραμμα, ανιχνεύονται οι ανάγκες, οι δυνατότητες και η δυναμική κάθε ομάδας, καθορίζοντας και συνδιαμορφώνοντας την πορεία της διαδικασίας.
Τα παιδιά όλων των ηλικιών συμμετέχουν ενεργά, ερευνώντας και ανακαλύπτοντας τη γνώση, συνδεόμενα με τον φυσικό κόσμο του δάσους με όλες τις αισθήσεις τους: ακούν τη γλώσσα των πουλιών, παρατηρούν δεκάδες διαφορετικά χρώματα, μυρίζουν νέες μυρωδιές, αγγίζουν διαφορετικές υφές φυσικών υλικών, γεύονται καρπούς, περπατούν πάνω σε χώμα, πέτρες και ξύλα, ισορροπώντας, κινούνται ελεύθερα και αναπνέουν το ζωογόνο αέρα του δάσους.
Παρατηρώντας και ανακαλύπτοντας τα «θαύματα» του φυσικού κόσμου, με κίνητρο την έμφυτη περιέργειά τους, θέτουν ερωτήματα και αναζητούν απαντήσεις, ενεργοποιώντας την κριτική τους σκέψη. Ακολουθώντας τις διαφορετικές ποιότητες και λειτουργίες κάθε εποχής του χρόνου, τα παιδιά αντιλαμβάνονται τη σημασία τους και εξοικειώνονται με τις αλλαγές, που αυτές φέρνουν γύρω μας και εντός μας.
Αυτή την εποχή, ανάμεσα στα δώρα του χειμώνα, φέτος ανακαλύπτουμε τις ελιές, που μετά από δύο χρόνια ξηρασίας, έχουν γεμίσει ξανά τα κλαδιά των ελαιόδεντρων στον Ιστορικό Ελαιώνα του Αισθητικού Δάσους, προσφέροντάς μας, μια ακόμα ευκαιρία εμπειρικής σύνδεσης με τη φύση! Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το μάζεμα της ελιάς, τα παιδιά συμμετέχουν ενεργά, συλλέγοντας ελιές με το χέρι και με χτένια, συνεχίζοντας μια παράδοση χιλιάδων ετών, σε μια απευθείας σύνδεση με την ιστορία και τον πολιτισμό αυτού του τόπου.
Συνεργάζονται για έναν κοινό σκοπό και αφού ξεχωρίσουν τις ελιές που μάζεψαν, από τα φύλλα, τις συγκεντρώνουν σε τσουβάλι, για να αντιληφθούν, στη συνέχεια, πως χρειάζονται πολλά χέρια, πολύς κόπος και περίπου 7 κιλά ελιές, για την παραγωγή ενός και μόνο λίτρου ελαιόλαδου! Το εύλογο ερώτημα που γεννιέται στην ομάδα, είναι «τι θα γίνει το λάδι;», για να πάρουν την απάντηση πως η Φιλοδασική -ανέκαθεν- δωρίζει μέρος του ελαιόλαδου σε ιδρύματα που το έχουν ανάγκη, δίνοντας ένα πολύτιμο παράδειγμα προσφοράς, αλληλεγγύης και ενσυναίσθησης.
Δοκιμάζοντας ελιές και παξιμάδια με λάδι και ρίγανη, τα παιδιά ολοκληρώνουν την εμπειρία τους γευστικά, με τη βάση της υγιεινής Μεσογειακής διατροφής. Αναχωρώντας -με μια αίσθηση πληρότητας- παίρνουν μαζί τους μια ξεχωριστή, αξέχαστη ανάμνηση, που θα τα συντροφεύει για πολύ καιρό, δηλώνοντας πως «ευχαριστήθηκαν πολύ, αυτό που έκαναν» και πως «θα ήθελαν να το επαναλάβουν»!
Και κάπου εδώ, κάπως έτσι, γεννιέται η ελπίδα για ένα αειφόρο και βιώσιμο μέλλον στον πλανήτη Γη…
Ρόζα Τριανταφυλλίδη | Παιδαγωγός - Forest School Leader (Level 3), Υπεύθυνη Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Φ.Ε.Α.
[Δεκέμβριος 2025]